Wat is opera nou eigenlijk?

Waarom zingen mensen?

Mensen zingen of maken muziek om heel verschillende redenen. Je zingt soms als je heel gelukkig bent, maar misschien juist ook wel als je heel verdrietig bent. Sommige mensen gaan zingen als ze bijvoorbeeld heel verliefd zijn, en anderen juist weer als ze boos zijn.
Al die verschillende gevoelens hebben figuren in een toneelstuk ook. We noemen ze personages. Om die gevoelens goed te kunnen uitdrukken, zijn opera's gemaakt. De personages beleven avonturen, en beleven die zó intens, dat ze in plaats van er over te vertellen, liever alles willen zingen. Opera is dan ook een soort voorloper van musicals, waarin immers ook alle tekst gezongen wordt.

Is opera heel onecht?

Ja, eigenlijk wel. Het lijkt natuurlijk vreemd wanneer iemand bijvoorbeeld neergestoken wordt in een opera, en dan nog eerst eens twintig minuten gaat zingen dat 'ie aan het doodgaan is. Maar film, toneel, musical of opera, zijn natuurlijk altíjd wel enigszins onecht. Mensen spelen dat ze iemand anders zijn, ze spelen dat ze een ander land ontdekken, ze spelen dat we al in 2050 leven of ze spelen dat ze een misdaad plegen. Zelfs van pratende dieren in de film kijken we niet meer op.... Maar juist dat onechte is wat we leuk vinden aan films of theater, want het gewone leven kennen we zelf al. Juist door naar films of bijvoorbeeld opera's te kijken kunnen we dingen beleven, die we anders nooit zouden meemaken.

Hoe zit een opera in elkaar?

Als je een opera wilt maken, begin je met twee dingen. Het eerste is de muziek, die op grote vellen papier geschreven wordt - dit noemen we de partituur. Daarin staat precies welk muziekinstrument wat moet spelen en wanneer, en welke noten de zangers moeten zingen. De tekst die de zangers gaan zingen, staat erbij geschreven - dat noemen we het libretto. Een componist schrijft de muziek en vraagt dan een tekstschrijver daar een tekst bij te maken - de tekstschrijver wordt een librettist genoemd. Naast een partituur en een libretto, heb je natuurlijk zangers nodig, en die komen in alle soorten en maten. Een hoge vrouwenstem wordt een sopraan genoemd, en een lagere stem is een mezzo-sopraan of een alt. Een hogere mannenstem wordt een tenor genoemd, en een lagere mannenstem een bariton. Een héle lage stem noemen we een bas. De mensen die de hoofdrollen zingen, worden solisten genoemd.
Heel belangrijk: musici. Zij spelen verschillende muziekinstrumenten, als viool, slagwerk of trompet. Die musici zitten met elkaar in een orkest, en meestal zijn er van ieder instrument meerdere die in een orkest meedoen. Soms zitten bij een orkest dat een opera speelt, bijvoorbeeld 14 eerste violen, 12 tweede violen, 12 altviolen, 10 celli en 4 bassen. Daarnaast zijn er dan nog nog zo'n 12 houtblazers (bv. fluit, hobo en piccolo) en zo'n 10 koperblazers (bv. trompet, hoorn en tuba). Er doen ook nog slagwerkers mee (pauken, xylofoon e.d.) en eventueel nog een harpist of een pianist. Al die mensen spelen als het goed is wat de componist in de partituur heeft opgeschreven, en de componist geeft ook aan hoeveel mensen mee horen te doen.
De dirigent zorgt ervoor dat het orkest en de zangers gelijk spelen en zingen, dat iedereen hetzelfde tempo aanhoudt en iedereen vooral ook hetzelfde stuk speelt en op dezelfde maat begint. Dat is een lastige klus, want meestal staan bij een opera de zangers op het toneel, en zit het orkest in een ruimte half ónder het toneel, de orkestbak. De dirigent staat daar tussen in, en moet dus flink zijn best doen om ieders aandacht te krijgen - en te houden.
Naast het orkest en de solisten, doet ook vaak nog een koor mee. Zij zingen bijna altijd met z'n allen, en zingen zelden solo's - ze spelen bijvoorbeeld de rol van het volk, of soldaten e.d..
Vervolgens gaat een regisseur bedenken hoe hij deze opera er op het toneel uit wil laten zien, en probeert voor zichzelf vast te stellen wat voor hem het centrale idee of thema van de opera is. Hij wordt daarbij geholpen door een decorontwerper, een kostuumontwerper en een lichtontwerper. Wanneer een operavoorstelling eenmaal in het theater gespeeld wordt, werken er zo'n 100 tot 200 mensen aan mee. Er zijn bv. technici die er voor zorgen dat het decor opgebouwd en verplaatst wordt, grimeurs die er voor zorgen dat de zangers opgemaakt worden en evt. pruiken krijgen, kleders die voor iedereen op toneel kostuums maken en de mensen helpen met aankleden, enzovoorts.

Is operazingen nou echt zo moeilijk?

Ja en nee. Zingen kan iedereen en doet ook bijna iedereen. Een operazanger doet eigenlijk hetzelfde, maar een operazanger moet - als een topsporter - veel trainen om goed te kunnen zingen. Want je moet niet alleen een hele avond kunnen zingen (een opera duurt soms zo'n vier uur), maar je moet ook behoorlijk hard kunnen zingen. In opera wordt namelijk zonder versterking gezongen, d.w.z. dat de zangers en het orkest geen microfoons hebben, zoals wel gebeurt bij popconcerten of musicals. Probeer dan maar eens tegen zes trompetten in te zingen! Ook de mensen op de achterste rij in het theater moeten ze nog kunnen horen, en zeker bij een groot orkest, is dat niet makkelijk... Bovendien moet je ook nog vaak dingen doen op het toneel: hard rennen, op tafels springen of met iemand vechten, en ook dan moet je nog steeds goed kunnen zingen en niet buiten adem raken....

Waar gaan opera's over?

Opera's gaan over heel verschillende dingen, maar meestal natuurlijk over..... de liefde. Het is niet te tellen hoeveel personages in een opera verliefd worden, en hoe vaak het vooral ook mis gaat. Misverstanden, onuitgesproken liefde, verliefd worden op de verkeerde - niets is opera's vreemd. Maar soms gaan opera's ook over koningdrama's (Don Carlos of Macbeth), sprookjes - er bestaat bijvoorbeeld een heel beroemde opera over Hans en Grietje - en zelfs over dieren (Het Sluwe Vosje van Janáček.) Veel opera's zijn gebaseerd op toneelstukken (bv. Othello) of bekende verhalen (Don Giovanni).

Zijn opera's altijd oud?

Nee. Hoewel de meeste opera's lang geleden werden gecomponeerd, maken ook tegenwoordig nog componisten opera's. De meest bekende opera's zijn echter vaak wel wat ouder. Zo schreef Wolfgang Amadeus Mozart (hij leefde van 1756 tot 1791) opera's als Die Zauberflöte en Don Giovanni in de achttiende eeuw, en die zijn nog altijd vreselijk populair. Andere beroemde componisten zijn bijvoorbeeld Giacomo Puccini, Giuseppe Verdi en Richard Wagner.

Worden opera's in het Nederlands gezongen?

Zelden. Opera's worden in Nederland eigenlijk altijd gezongen in de taal waarin ze oorspronkelijk geschreven werden, en de bekende operacomponisten schreven niet in het Nederlands, maar meestal in het Italiaans, Duits of Frans. Om te zorgen dat iedereen toch begrijpt waar het over gaat, wordt tijdens een operavoorstelling een zogenaamde boventiteling geprojecteerd. Dat lijkt op de ondertiteling die je op tv ziet, maar hangt boven de toneelopening, zodat iedereen mee kan lezen.

Is opera alleen voor volwassenen?

Nee! Een heleboel opera's zijn voor iedereen leuk, of je nu stokoud of heel jong bent. En omdat er boventiteling is, kun je ook altijd volgen waar het over gaat. Je kunt ook altijd van te voren naar een operagezelschap bellen en vragen of ze denken dat de voorstelling ook voor jou leuk is. Er zijn drie operagezelschappen in Nederland: De Nederlandse Opera in Amsterdam, Opera Zuid in Maastricht en de Nationale Reisopera in Enschede. Je kunt daar ook vragen of je een keer naar een repetitie mag komen kijken, of dat je bijvoorbeeld een keer mag kijken hoe de kostuums worden gemaakt.

Zijn operazangers altijd dik?

Welnee....een figuur als Luciano Pavarotti heeft (die bekende tenor met dat zakdoekje in zijn hand) is tegenwoordig echt een uitzondering. Vroeger dachten mensen dat het belangrijk was om dik te zijn als zanger. Wanneer je een opera zingt moet je nl. je stem kunnen laten resoneren in bijv. je voorhoofd en je borstkas - het geluid wordt dan mooier en krachtiger. Men ging er van uit dat je, als je dik bent, dus meer ruimte hebt om te resoneren. Inmiddels weten we beter, en proberen operazangers net als iedereen op gewicht te blijven. Het kan echter wel problematisch zijn wanneer een dikke operazanger opeens heel veel afvalt, omdat zijn stem dan opeens anders 'in zijn lijf zit' en bijvoorbeeld heel anders resoneert.

Zijn opera's altijd saai?

Nee! Natuurlijk zijn er opera's die heel lang duren, veel herhalingen hebben en een saai verhaal vertellen. Maar laten we eerlijk zijn: zelfs de mensen die van opera houden, vinden echt niet elke opera leuk. Er zijn bv. best veel mensen die wel van opera, maar niet van Wagner houden - en dat hoeft ook helemaal niet. Er zijn bv. ook hele grappige opera's, zoals Prokofjevs De liefde voor drie sinaasappelen, waar een prins tot over zijn over verliefd wordt op drie sinaasappelen. Het wel of niet saai zijn van een opera hangt ook af van de wijze waarop de regisseur tegen een opera aankijkt, hoe zijn enscenering is. Hij of zij kan van een loodzware opera iets luchtigs en leuks maken, maar ook van een leuk verhaal, een doodsaaie avond maken. Het is net als met films: een goede regisseur kan van niets iets maken, en een slechte van iets, helemaal niets.....

Waar kan ik meer informatie over opera's vinden?

Wanneer je iets over een bepaalde opera wilt weten, is een operalexicon het handigst. Elke gewone openbare bibliotheek heeft er minstens één staan. Meestal staat er ook wel wat informatie over de componist bij, maar daarvoor kun je ook een goede encyclopedie gebruiken. Andere handige boeken zijn bv. Opera in uitvoering van Aart Bouwmeester (Amsterdam 1990, ISBN 90-5246-006-X) en Over opera en opera's van Chris in 't Velt (Utrecht 1995, ISBN 90-215-2564 -X). Als je weet dat een operagezelschap een bepaalde opera uitvoert, kun je daar ook altijd bellen met de afdeling publiciteit voor meer informatie.
Je kunt natuurlijk ook op internet kijken - als je je zoekmachine op opera laat zoeken, kom je bij veel leuke sites uit.