achter de schermen
Bediener boventiteling
Vaak is er bij voorstellingen een boventiteling. Dit gaat via de computer en beamer, diaprojectoren of lichtkrant. De bediener van de boventiteling zit vaak in de lichtcabine, ergens achteraf op het balkon of achter in de zaal en projecteert de tekst op een lichtbalk / lichtkrant / display die boven het decor of aan de zijkanten van het toneel hangt.
Choreograaf
Vooral in Frankrijk en Rusland is het ballet in een opera populair. Het wordt gezien als een aangename verpozing. In Italië werd gebruik gemaakt van ballet in de hoop op een uitvoering in Parijs. Pas aan het eind van de Romantiek raakte het ballet uit de mode. Tegenwoordig is het wel vaak zo dat een choreograaf de regisseur assisteert bij de ‘beweegscènes' van solisten en koorleden.
Costumier
Als een kostuumontwerper zijn ideeën middels schetsen kenbaar heeft gemaakt en de regisseur gaat hiermee akkoord, dan kan het kostuumatelier aan de slag. De medewerkers van het kostuumatelier tekenen zelf de patronen uit, kopen de benodigde stoffen in overleg met de ontwerper, waarna de stoffen gesneden en de kostuums vervaardigd worden. Iedere zanger moet ruim van tevoren alle mogelijke lichaamsmaten opgeven, zodat later in de repetitieperiode de kostuums alleen gepast hoeven te worden. Enkele medewerkers van het kostuumatelier moeten de zangers helpen kleden voor aanvang van de voorstelling of tijdens de voorstelling. Ook dienen zij de kostuums te herstellen (pailletten opnieuw aannaaien, zomen of naden naaien).
Depersonificatie
De mensen die niet op de werkvloer te vinden zijn maar wel nauw bij een productie betrokken zijn en op de verschillende afdelingen werken:
- directie (artistieke en zakelijke leiding)
- secretariaat
- productieleiding
- administratie
- technische coördinatie
- pr & marketing afdeling
- kostuumatelier.
Dirigent
Een dirigent moet zowel over muzikale als dramatische talenten beschikken. Hij zorgt ervoor dat iedereen goed samenspeelt/ musiceert en hij let op de balans. Vanaf het begin van een productieproces is hij nauw betrokken bij de repetities.
Ensemble
Groep van zangers of instrumentalisten die gezamenlijk musiceren. Duet (twee stemmen of twee instrumenten), trio (drie), kwartet (vier), kwintet (vijf), sextet (zes), septet (zeven), octet (acht) en koor zijn verschillende vormen van ensembles.
Figuranten
Figuranten zingen, noch praten. Wel moeten zij een bepaald beeld op toneel versterken. Er komen niet altijd figuranten voor in een productie.
Kap & grime
De mensen van kap- & grimewerk zorgen voor het kapsel en de make-up van de zangers, koorleden en eventueel figuranten. Er wordt dan gewerkt op advies van de kostuumontwerper. Als er pruiken gedragen moeten worden laten zij pruiken vervaardigen of kopen of maken ze zelf. Er wordt een schema opgesteld wanneer wie gekapt en geschminkt moet worden vóór en tijdens de voorstellingen.
Koor
(Grote) groep zangers die in de opera de achtergrondbezetting vormen. Het koor geeft veelal commentaar en advies of vertegenwoordigt grote groepen mensen. De taken zijn vaak wisselend. Gewoonlijk maken zowel mannen als vrouwen deel uit van het koor, nu en dan aangevuld met groepen kinderen.
Koordirigent
Als er een grote koorpartij in een opera is, dan repeteert het koor van tevoren onder leiding van een koordirigent.
Ontwerpers
De decor-, kostuum- en lichtontwerper vormen samen met de regisseur het productieteam. De regisseur maakt eerst een concept voor een operaproductie, waarna de decor- en kostuumontwerper op hun beurt de bij deze regie passende ontwerpen maken. Het lichtplan komt pas in de latere fase van de repetities op het theatertoneel tot stand.
Orkest
Het is de gewoonte dat het orkest bij een operavoorstelling in de orkestbak zit. Is dit niet het geval en nemen de orkestleden plaats op het toneel, dan is er sprake van een (semi-) concertante opera (zonder decor).
Productieleider
Heel simplistisch gezegd is een productieleider dé contactpersoon tussen alle uitvoerenden en het operagezelschap. De productieleider heeft een verzorgende taak: hij moet alles rondom het podium organiseren. Hij dient een auditie-, repetitie-, kap & grime-schema op te stellen. Als het gezelschap op tournee gaat dient het vervoer geregeld te worden. Ook vindt er bemiddeling plaats bij de huisvesting van de zangers, dirigent en de mensen van het productieteam. Verder wordt er voor gezorgd dat de solisten, koorleden en dirigent een kleedkamer hebben.
Regieassistent
De regieassistent is bij alle repetities aanwezig en assisteert de regisseur. Tijdens de voorstellingen is het vaak zo, dat de regieassistent de avondregie doet. Hij of zij is dan bij iedere voorstelling aanwezig en maakt notities als er iets op of achter het toneel gebeurt wat niet in het concept past. Vlak voor iedere voorstelling krijgen alle solisten, koorleden en medewerkers achter het toneel dan de zogenaamde ‘notes' (aanwijzingen, opmerkingen).
Regisseur
De regisseur is verantwoordelijk voor de toneelmatige presentatie van een opera. Hij of zij begeleidt samen met de dirigent de toneelrepetities. De regisseur is de centrale figuur in de totstandkoming van een productie. Vaak is het zo dat het publiek, voordat het naar een operavoorstelling gaat, eerder naar de naam van een regisseur kijkt dan naar die van een dirigent. De belangrijke rol van de regisseur is van deze tijd. In de eerste jaren van de opera regisseerden de hoofdrolspelers zelf. Pas vanaf 1850 ontstond behoefte aan een totaalregie, toen Wagner en Verdi zich persoonlijk met de uitvoering van hun werken gingen bezighouden.
Het interpreteren van een opera leidt soms tot heftige discussies. De regisseurs Jonathan Miller en Peter Sellars zijn berucht / beroemd om hun controversiële opvattingen en hun ‘updates' van klassieke opera's.
Rekwisiteur
Een rekwisiteur zorgt voor allerlei voorwerpen die, zonder tot het decor of de garderobe te behoren, bij een voorstelling nodig zijn. De rekwisiteur vervaardigt zelf de rekwisieten of gaat samen met de decorontwerper op pad om het een en ander te kopen of ideeën op te doen. Ook moet hij veel samenwerken met de zangers: het is de bedoeling, dat zij zich prettig voelen met de rekwisieten. Een attribuut moet bijvoorbeeld goed in de hand liggen. Tijdens de voorstelling zorgt hij dat iedereen de juiste voorwerpen op tijd heeft om ermee het toneel op te kunnen gaan.
Repetitor
De pianist cq repetitor vervangt het orkest in de grootste periode van de repetitie. Eén tot twee weken voor de première zijn er vier tot zes repetities met het orkest en dan is de pianist / repetitor niet nodig. Een repetitor heeft een heel ander soort taak dan een pianist die alleen recitals of pianoconcerten geeft of andere solisten begeleidt. Het is een vak op zich.
Souffleur
Niet alle operahuizen maken gebruik van een souffleur (voorzegger). Bij een opera heeft een zanger altijd nog houvast aan de muziek en kan hij op die manier horen wanneer hij wat moet zingen of zeggen en daarom wordt er niet altijd een souffleur nodig geacht.
Taalcoach
Indien de uitspraak van de taal waarin de opera gezongen wordt voor veel zangers een probleem oplevert (denk aan Tsjechisch of Russisch), wordt er een taalcoach aangetrokken.
Technici
In de lichtcabine (een afgesloten ruimte in de zaal met uitzicht op het toneel) zitten technici die met behulp van een lichtplan en een computer de belichting verzorgen. Zij krijgen de cues (tekens) door van de voorstellingsleiding, waardoor zij weten wanneer zij moeten gaan handelen.
Achter op het toneel zijn technici die moeten zorgen dat alle wisselingen in decor vlekkeloos verlopen. Zij bedienen de trekkenwand waardoor bijvoorbeeld het doek valt of opgetrokken wordt. Tevens dienen zij er zorg voor te dragen, dat alle decoronderdelen gerepareerd worden als dat nodig is. Zij zijn altijd in het zwart gekleed, zodat zij voor het publiek niet opvallen. Er zijn meestal twee ploegen: één die betrokken is bij de opbouw van het decor en één bij het afbreken en het transport.
Vertaler
Het libretto wordt vaak vertaald om als boventiteling geprojecteerd te worden of om opgenomen te worden in het programmaboekje. Een vertaler krijgt op tijd alle coupures door (vaak wordt er in dialogen, recitatieven en aria's gesneden, zodat het minder langdradig wordt of omdat dit beter overeenkomt met de visie van de regisseur en de dirigent).
Voorstellingsleider
Ook de voorstellingsleider is vanaf het allereerste begin van de repetitieperiode aanwezig en noteert alle cues in zijn piano-uittreksel. Tijdens de voorstelling geeft hij aan alle zangers en technici cues (tekens); hij geeft door wanneer wie waar op moet komen en wie wat moet doen. Door middel van een koptelefoon met microfoon (headset) heeft hij nauw contact met de andere medewerkers achter het toneel en in de lichtcabine en de technici. Via een intercom roept hij de zangers op voor hun opkomst. Dit is te horen in alle kleedkamers, afdeling kap & grime en de artiestenfoyer.
Zangers
Last but not least, de zangers. Om een goede operazanger te zijn komt er meer kijken dan alleen maar een mooie stem. Er wordt in een operavoorstelling nooit gezongen met behulp van een microfoon, in tegenstelling tot musicaluitvoeringen.
Er zijn heel wat kwaliteiten nodig om als operazanger te kunnen zingen:
- een mooie stem
- muzikaliteit
- gevoel voor ritme
- gevoel voor dynamiek (verhoudingen)
- goed gehoor
- fantasie
- emotie
- inlevingsgevoel
- acteertalent
- stijlgevoel
- gevoel voor frasering
- uitstraling
- conditie.